Nnedi Okorafor: Nigeriaanse Klimaatfictie

Jul 7, 2021 00:00 · 976 words · 5 minute read klimaat fictie literatuur

Nnedi Okorafor

Hoe wordt het klimaatvraagstuk afgebeeld in verhalen met een sterke niet-Westerse inspiratie? Nnedi Okorafor is een Nigeriaans-Amerikaanse schrijver, die in haar boek Who Fears Death een verhaal vertelt over een verscheurd Sudan in een post-apocalyptische toekomst.

De witte Nuru onderdrukken de zwarte Okeke bevolking, die ze grotendeels tot slaven gemaakt hebben en steeds verder de hoek in duwen. Het verhaal krijgt een ‘climate fiction’ (cli-fi) randje doordat de woestijn in deze wereld zich uitstrekt zo ver de herinneringen van karakters reiken. Beelden van het groen van loof van planten en bomen zijn vervaagd. Klimaat, etnisch geweld en onderdrukking komen samen in deze dystopische roman.

Nnedi Okorafor, Wikimedia Commons

Het verhaal volgt Onyesonwu, een Ewu meisje dat geboren is uit de verkrachting van haar Okeke moeder door een Nuru man. Door haar afwijkende, lichte huidskleur is ze een paria in haar gemeenschap en zelfs de onderdrukte Okeke walgen van haar of vrezen haar nadat ze er achter komen dat ze over magische krachten bezit. Onyensonwu kan in dieren en mensen terughalen uit de dood.

Het grootste gedeelte van het verhaal is een ‘epische queeste’ van Onyesonwu door de woestijnen van Sudan om wraak te nemen op haar vader, de verkrachter. Dat ze daarbij ook nog eens een profetie tot vervulling te brengen die het land kan redden is mooi meegenomen.

Hoewel Nnedi Okorafor in Amerika is geboren en opgegroeid, is het verhaal dat ze vertelt doorspekt met verwijzingen naar de Igbocultuur waartoe haar ouders en zijbehoren. In Okorafor’s universum toveren mensen met juju. Er zijn verwijzingen naar Amos Tutuola’s The Palm-Wine Drinkard en het boek bevat een controversiële scène van een vrouwenbesnijdenis.

Okorafor stelde dat dit een impliciete kritiek is op de Igbo, waar dit nog een bestaand gebruik is. Door deze mengelmoes van Nigeriaanse en Amerikaanse cultuur gezien, verschijnt klimaatverandering volledig anders. Wat zijn opvallende verschillen met Westerse klimaatverhalen?

Nnedi Okorafor, Citas.In.

Okorafor versus Westerse cli-fi

Okorafor verwerpt de clichés van klimaatficties zoals The Day After Tomorrow en The Road. Dankzij zulke verhalen denken we bij de toekomst van klimaatverandering meestal aan een brandende aarde, verlaten steden, overspoelde kustgebieden. Aan een klein en dapper groepje overlevenden dat te midden van het puin moet zien te te overleven.

Westerse cli-fi laat vooral zien hoe het klimaat onze samenleving onderbreekt en hoe alles anders wordt. Okorafor heeft meer oog voor wat ook hetzelfde zal blijven.

Er vindt in Okorafor’s wereld bijvoorbeeld nog stééds onderdrukking van de ene groep door de andere plaats, wat niets nieuws in de nasleep van het kolonialisme in Afrika. Onyesonwu wordt vanwege haar huidskleur beschimpt in alle dorpen die ze op haar reis tegenkomt. De Okeke vluchten voor etnisch gemotiveerd geweld die in een genocide dreigt uit te monden.

Cover van Who Fears Death

Het is ook interessant dat klimaatverandering geen expliciet thema is voor karakters in de roman. Een opwarmende aarde verschroeide het Sudan van Who Fears Death, maar de wetenschap en technologieën die het klimaat hadden kunnen beschrijven zijn vergaan.

Computers liggen als hopen afval gedumpt in de grotten langs de wegen waarop de hoofdpersonen trekken. In tegenstelling tot veel Westerse cli-fi zijn er geen heldhaftige wetenschappers die in naam van de waarheid spreken. Er is geen meesterpositie vanuit waar de situatie beschreven kan worden. Mythe en feit lopen door elkaar heen.

Okorafor benadrukt door al deze verschillen met Westerse klimaatficite dat bestaande conflicten en onrechtvaardigheden verergerd zullen worden door de opwarming van de aarde, maar dat er geen magische breuk tussen het Nu en de Toekomst is.

Westerse cli-fi projecteert een wereld waarin ‘wij’, de ‘mensheid’, plotseling tot een mensonterende situatie zijn vervallen. Okorafors fictie herinnert ons er eerder aan dat deze situaties nu al bestaan, dat mensen in achtergestelde gebieden al een constante klimaatapocalyps doorleven.

Andere verbeeldingen

Hoewel ik het werk om al deze redenen waardeer, is Who Fears Death ook een moeizaam boek, vol van ongeloofwaardige dialogen, waarin de young adult achtergrond van Okorafor nog doorklinkt. Hierdoor giet zij een Harry Potter-achtig sausje over de klimaatapocalyps.

*“Things have been happening to me, yes,” I said. “And I think I’m in danger. Something tried to kill me once, a year or so ago. This great oval red eye. It continues to watch me, I think. I need to protect myself. Oga Aro, I will become the best and greatest student you will ever have! I know it. I can feel it. I can … almost touch it.” (p. 65)*

In zo verre als het ‘show, don’t tell’ principe iets waard is, treedt Okorafor dit uitgangspunt met beide voeten. Doordat de motivaties van de karakters letterlijk uitgespeld worden, krijgen deze niet veel meer diepte dan een kartonnen plaat. De waarde van deze roman ligt mijn inziens vooral in haar andere verbeelding van klimaatverandering voorbij de Westerse literaire traditie.

Okorafor schrikt er niet van weg om een apocalyps neer te zetten die vrouwen anders raakt dan mannen, witten anders dan zwarten. Sommige mensen zullen meer te lijden krijgen dan anderen. Sommige mensen lijden nu al meer dan anderen.

Bestaande systemen van onderdrukking verdwijnen niet magisch in de toekomst van Who Fears Death, hoe veel magie er ook bestaat in de wereld die het afbeeldt, maar deze systemen worden juist giftiger en giftiger.

Okorafor werkte ook aan een Marvel comic. Bron: The Guardian.

Who Fears Death wordt waarschijnlijk verfilmd door HBO en kan daarmee de mainstream verbeeldingen van de klimaatapocalyps bijsturen. Door telkens opnieuw te vertellen over wat ons te wachten staat, vanuit werkelijk andere perspectieven, kunnen we inzien hoe we het ons eigen heden vaak stiekem onze verbeeldingen van de toekomst in smokkelen.

De Hollywood-wetenschapper-redt-de-wereld-apocalyps is niet het enige verhaal dat verteld moet worden en kan ons juist afleiden van de onrechtvaardigheid die recht voor onze neus nu al plaatsvindt. Okorafor verbindt de toekomstige onrechtvaardigheid krachtig aan die van het heden.

Bron

Nnedi Okorafor. 2018. Who Fears Death. London: HarperCollins.

tweet Share