Film en het Antropoceen III: Light of my Life (2019) en Zombieland: Double Tap (2019)

Jan 5, 2020 00:00 · 1219 words · 6 minute read Film antropoceen Politiek

Film en het Antropoceen III: Light of my Life (2019) en Zombieland: Double Tap (2019)

Toekomstdromen en -nachtmerries

Het geologische tijdperk van de mens, het Antropoceen, wordt meestal gezien als een tijd van komende rampen en chaos. In het afgelopen decennium zijn er talloze films geweest die een ‘post-apocalyptische’ wereld laten zien. Hoewel deze vaak niet direct (alleen) over klimaatverandering gaan, tonen zulke films wat voor angsten en hoop wij hebben over de toekomst die komt. Wat ik in deze post wil bespreken is dat de manier waarop de toekomst wordt afgebeeld altijd ook een politieke boodschap over het heden bevat: dit is relevant wanneer wij nadenken over hoe wij moeten reageren op de tijd van het Antropoceen.

In deze post bespreek ik twee films, die twee manieren laten zien van naar de toekomst kijken. Light of my Life (2019) is een film van Casey Affleck die een wereld laat zien waarin de Staat vrijwel volledig verdwenen is en mensen elkaar naar het leven staan. Deze film pleit er daarmee voor het geweldsmonopolie van de Staat om de orde te bewaken. Hiertegenover staat de film Zombieland: Double Tap van Ruben Fleischer, die het wegvallen van de Staatsorde juist als een enorme verademing laat verschijnen. Deze film pleit daarmee impliciet tegen de bemoeienis van de Staat met haar burgers.

Ik hoop dat deze post laat zien hoe het afbeelden van de toekomst telkens ook een boodschap over het heden met zich meebrengt.

Light of my Life

In Light of my Life dwaalt het jonge meisje Rag (Anna Pniowsky) met haar vader (Casey Affleck) door onveilige wereld waarin bijna alle vrouwen gestorven zijn aan mysterieuze epidemie. Rag is één van de laatste meisjes die is geboren na deze epidemie en ze loopt daarmee groot gevaar in de handen te vallen van mannen met slechte bedoelingen. Haar vader probeert haar zo lang als het gaat te vermommen als jongetje in de hoop dat ze geen prooi wordt van seksbeluste kerels. Hun geheim raakt echter keer op keer bekend; vader en dochter slaan op een vlucht zonder einde door de bevroren landschappen van een winterse wildernis en langs de randen van wat er nog over is van de beschaving.

De constante dreiging van geweld tegen de kwetsbare Rag maakt van Light of my Life een tragisch verhaal. De vlucht kent geen einde, er is geen safe haven in zicht. Alle mensen zijn verdacht, ieder teken van beschaving is een risico voor de twee. Zonder politie, zonder bescherming van de Staat is de mens de mens een wolf. Dit beeld doet denken aan de filosofie van Thomas Hobbes, die beschreef hoe de mens vóór het sluiten van een sociaal contract in de natuurtoestand zou hebben geleefd. In deze natuurtoestand, zonder overheid en wetten, zouden mensen elkaar naar het leven staan en in een oorlog verkeren van iedereen tegen iedereen.

Light of my Life is een waarschuwing voor de mogelijkheid om terug te storten in deze toestand. De film beeldt de toekomst af als een schrikbeeld, waarin het grootste risico niet de ziekte is die zoveel vrouwen doodde, maar juist de reactie van de mensen hierop. Als er geen centraal gezag meer is, dan is iedereen overgeleverd aan zelfbescherming. Het punt is dat deze film daarmee ook iets zegt over het heden. Door de toekomst op deze manier te laten zien, pleit de film voor een sterke overheid. Zonder wetten, zonder politie is de mens een beest.

Zombieland

Een totaal ander beeld komen we tegen in de film Zombieland: Double Tap, het vervolg op de Zombieland die tien jaar geleden uitkwam. Double Tap is in wezen een pleidooi tegen de Staat: mensen zijn pas écht vrij als zij alleen zijn. De film gaat over de zoektocht van de vier hoofdpersonen naar manieren om te leven in een wereld die overspoeld is met breinetende zombies. Al gauw blijkt dat het niet de zombies zijn die voor het verhaal van de film zorgen. Zombieland: Double Tap gaat vooral over volwassenwording als het vinden van een balans tussen vrijheid en trouw.

De twee dames Wichita (Emma Stone) en Little Rock (Abigail Breslin) verlaten namelijk hun mannelijke vrienden Colombus (Jesse Eisenberg) en Tallahassee (Woody Harrelson) om hun eigen weg te vinden in de wijde wereld. Halsoverkop gaan de mannen ze achterna om hen terug te halen voordat zombies de dames verscheuren. Onderweg komen de redneck Tallahassee en de nerd Columbus zelf ook voor de vraag te staan of zij ongebonden willen blijven leven, of zich willen voegen naar de veiligheid die een gemeenschap of familie biedt. Naast deze dilemma’s is Zombieland: Doubletap vooral een dwaze roadtrip door de ruïnes van een samenleving, waar de helden met niets of niemand rekening hoeven te houden: van plundertochten door verlaten supermarkten, tot een wilde nacht in het op Elvis geïnspireerde Heartbreak Hotel.

Opvallend is dat Zombieland de toekomst zonder Staat juist behoorlijk positief neerzet. Niet voor niets begint de film ermee dat de helden hun intrek nemen in het Witte Huis: de rijkdom van de elite ligt nu eindelijk ook voor het oprapen voor de gewone mens. Zonder de dwang van de Staat blijkt de mens vrijer dan ooit: zonder anderen om hem te belemmeren hebben de hoofdpersonen alle ruimte om te verkennen wie ze zijn. Rijken en armen zijn nu ook gelijk, simpelweg omdat geld niets meer zegt.

Zombieland keert zich tegen het beeld van de mens van de eerder genoemde Hobbes. Waar Hobbes stelde dat het voor samenleven nodig is dat mensen hun natuurrecht op geweld afstaan aan de soeverein, viert Zombieland een wereld waarin iedereen zijn eigen mannetje staat. Met enig dedain wordt dan ook een hippiegemeenschap afgekeurd die zo naïef is om van haar deelnemers te vragen hun wapens in te leveren. Wie is er zo dom om zo gemakkelijk zijn eigen vrijheid op te geven in ruil voor bescherming? Het is geen verbazing dat deze hippies uiteindelijk door de rednecks gered moeten worden.

De politieke boodschap van Zombieland is helder: het wegvallen van de Staat na een ‘apocalpyse’ is een verademing en bevrijding. Mensen zijn niet inherent slecht, maar moeten hun eigen gang kunnen gaan. Op deze manier is het toekomstbeeld van Zombieland een kritiek op de samenleving zoals deze nu is.

Conclusies

De twee films laten andere manieren van nadenken over de toekomst zien, die gegrond zijn in verschillende politieke mensbeelden. Als je in de mens gelooft, dan is Zombieland een heerlijke verkenning van wat er mogelijk is zonder bemoeienis van de politie. Als je wantrouwender bent, dan zal de dystopie van Light of my Life dichter bij je verwachtingen van een toekomst zonder overheid liggen. Deze films spelen in op vooroordelen die mensen hebben, maar door de kracht van hun verhalen kunnen ze ook nieuwe vooroordelen scheppen. Het is aan de kijker om hiervan bewust te zijn en zich niet blind over te leveren aan de politieke voorkeuren van de filmmakers.

Het belangrijkste punt wat ik wilde maken is dat het verbeelden van de toekomst altijd politiek is. Hoewel de wetenschap kan laten zien wat er met de aarde staat te gebeuren als wij zo door gaan, is het aan de politiek om ons te gidsen naar de ene of de andere reactie. Post-apocalyptische films zijn verkenningen van politieke denkbeelden, die daarmee vaak meer zeggen over het heden van de kijker, dan de afgebeelde toekomst.

tweet Share